‘AI gebruiken om tijd vrij te maken voor échte journalistiek’

Het is inmiddels een open deur: de lokale journalistiek heeft meer dan genoeg uitdagingen. Zou kunstmatige intelligentie (AI) oplossingen kunnen bieden? Daarover gingen zo’n dertig vertegenwoordigers van verschillende lokale redacties en uitgeverijen gisteren in gesprek bij de NNP in Hoevelaken.

De bijeenkomst, afgetrapt met een lunch, werd geleid door Luuk Roozeboom van Uitgeverij de Bode. Na een korte introductie van de mogelijkheden van AI voor de lokale journalistiek, vertelden alle aanwezigen hoe zij het al gebruiken. Om een inspirerend, maar lang verhaal kort te maken: vooral voor redacteuren biedt AI vaak een uitkomst. Met programma’s als ChatGPT worden (pers)berichten omgeschreven, ingekort of samengevat, wordt om inspiratie voor betere koppen en intro’s gevraagd, worden rapporten en jaarverslagen met veel jargon begrijpelijker gemaakt voor de redacteuren en worden interviews getranscribeerd. Ook de opdracht ‘Bedenk een paar interessante vragen voor het interview met…’ wordt vaak gegeven aan ChatGPT, ter inspiratie.

Niet alle redacties en uitgeverijen zijn even ver met AI-gebruik. Bij sommigen staat het nog in de kinderschoenen, de redactie van Eilanden Nieuws heeft al een eigen taalmodel. Wel zijn ze allemaal ‘op een manier’ bezig met kunstmatige intelligentie.

Mens-machine-mens
Wereldwijd experimenteren journalisten met generatieve programma’s. Zoals ook in de inventarisatie van NNP duidelijk werd, kan AI routinetaken overnemen, zoals het transcriberen van interviews en verbeteren van koppen. Dit bespaart tijd en verhoogt de efficiëntie. In landen zoals Zwitserland en Duitsland wordt AI vooral gebruikt voor gepersonaliseerde distributie van content om betrokkenheid en inkomsten te verhogen. AI wordt echter met voorzichtigheid benaderd vanwege zorgen over de impact op de kernwaarden van journalistiek, zoals betrouwbaarheid. Grote mediabedrijven als ANP, Mediahuis en DPG Media gebruiken dan ook het principe mens-machine-mens.

Een brainstormsessie volgde. Drie willekeurig gevormde werkgroepen bespraken en beantwoordden de vraag ‘Waar willen we AI nog meer voor gebruiken?’. Uiteenlopende ideeën vlogen heen en weer. De verkoopafdelingen van uitgeverijen zouden AI bijvoorbeeld kunnen gebruiken voor het maken van advertorialvoorstellen, om zo met een snel gemaakt, maar duidelijk plan op een nieuwe klant af te stappen. Over kostenefficiëntie werd ook nagedacht. Werkzaamheden als het ontwikkelen van een eigen taalmodel vragen immers om een investering. Werkgroep ‘Redactie’ stelde voor om een NNP-werkteam op te zetten, die zich bijvoorbeeld kan verdiepen in het opstellen van goede prompts.

AI-assistent
De ontwikkelingen van AI in de lokale journalistiek staan niet stil. Zo maakte Pubble BV afgelopen woensdag bekend dat de uitgeverij bezig is met Pubble next. “Over Pubble next gaan we je in 2025 veel meer vertellen. Maar één ding kunnen we alvast verklappen: in de redactietool komt een AI-assistent”, staat op het Pubble-blog. Bekijk hier de teaser. Ook loopt momenteel vanuit het lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie het onderzoek ‘Verantwoorde AI in de lokale journalistiek’. Dit project levert inzichten én een AI-prototype op, toepasbaar op lokale redacties.

De aangesloten redacties en uitgeverijen van NNP staan absoluut open voor verdere verkenning van AI-gebruik, werd duidelijk in de nabespreking. Het gezamenlijke doel luidt: “We willen AI gebruiken voor processen die repetitief en voorspelbaar zijn, zodat we tijd vrij maken voor échte journalistiek.” Dat betekent meer én betere verhalen. Een vervolg op de bijeenkomst van gisteren zit er dan ook zeker in. Het bestuur van de NNP gaat binnenkort in overleg over de vorm hiervan.